Nieuwjaarstoespraak 2020

Publicatiedatum: 
30 dec 2019
Toespraak van burgemeester Don Bijl uitgesproken in theater de Purmaryn.

 

Dames en heren,

Fijn dat u hier bent in ons mooie theater de Purmaryn ter gelegenheid van onze nieuwjaarsbijeenkomst. Wij leven in boeiende en dynamische maar ook ingewikkelde tijden. Daarom is het goed samen het nieuwe jaar te beginnen. Elkaar het goede te wensen. Nu in het theater en straks op de Koemarkt.

Deze nieuwjaarsbijeenkomst staat voor een belangrijk deel in het teken van 75 jaar vrijheid. Dit jaar is het 75 jaar geleden dat ons land de vrijheid herkreeg na 5 jaar onderdrukking. In heel ons land wordt hier veel aandacht aan besteed. Ook in Purmerend zijn wij hier volop mee bezig met een scala aan activiteiten.

Het begint al met de muziekkeuze van ons onvolprezen Stedelijk Orkest voor deze bijeenkomst. Geweldig dat het orkest deze mooie bijdrage wil leveren, terwijl het in deze tijd al zo’n druk programma heeft. Muziek dat ons meteen in de juiste sfeer brengt.

Het komende jaar kunnen wij meer muziekuitvoeringen rond het thema “vrijheid” verwachten, maar ook lezingen, debatten, fiets- en wandelroutes, toneelstukken en nog veel meer. Purmerend zal in het Purmerends Museum een deel van het landelijk monument “Levenslicht” laten zien ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de Holocaust.

Er is grote belangstelling vanuit de samenleving om mee te doen. Een groot pluspunt is de betrokkenheid van het onderwijs, zowel het voortgezet onderwijs als het MBO onderwijs. Er worden debatten georganiseerd, maar ook een bezoek van scholieren aan het zogenaamde Oranjehotel in Scheveningen waar zoveel mensen in de oorlog hebben vastgezeten. Heel fijn is dat wij onze activiteiten vanaf het begin hebben kunnen afstemmen op die in Beemster.

Wij willen natuurlijk terugkijken naar onze geschiedenis en naar de mensen die daarin een rol hebben gespeeld, maar wij kijken zeker ook naar de toekomst. De vrijheid is destijds zo zwaar bevochten, maar daarmee is het niet gedaan. Het is nooit klaar. Voor vrijheid zullen wij moeten blijven staan.

Martin Luther King zei al: “We weten door pijnlijke ervaring dat vrijheid nooit vrijwillig wordt gegeven door de onderdrukker; ze moet worden geëist door de onderdrukten.” Onverbrekelijk verbonden aan vrijheid is het grote goed van de democratie. Grote woorden, jazeker, maar woorden die geen holle frasen mogen worden.

Wie om zich heen kijkt in de wereld, ziet hoe moeilijk het is om vrijheid en democratische waarden te handhaven. Ook in onze stad ligt die opgave voortdurend voor. Daar hoort debat bij en het aanvaarden van verschillende meningen. Ook inzien dat belangen uiteen kunnen lopen. Emoties een plek geven. Zoeken naar elementen die ons binden. Proberen elkaar iets te gunnen en elkaar mee te nemen. Respect en begrenzing. Niet redeneren vanuit de systemen en de instituties maar vanuit de leefwereld van mensen. Weten wat mensen doormaken. Ingewikkeld in een tijd die even snel electoraal enthousiasme produceert als diepe regeringsteleurstelling, zoals de Franse historicus Pierre Rosanvallon het omschrijft. Dit laat onverlet, dat de grondbeginselen van de democratische rechtsstaat in dit tijdsbestek net zo actueel zijn als 75 jaar geleden.

Het zal geen verrassing zijn, dat ik in mijn toespraak stil wil staan bij de fusie met Beemster. De afgelopen tijd is daar veel tijd en energie in gestopt. Dat moest ook, omdat het een grote stap is. Zowel voor Purmerend als voor Beemster. Maar wij snappen natuurlijk ook wel dat gevoelsmatig de grootste aarzeling in Beemster ligt.

In het proces is veel aandacht besteed aan gesprekken over de zorgen en twijfels die leven. Draagvlak creëren, maar ook de visie op de nieuwe gemeente aanscherpen. Kijken naar kansen en nieuwe mogelijkheden. Het herindelingsontwerp heeft niet voor niets als ondertitel: “Droogmakerij en marktstad bundelen de krachten”. Uitgaan van elkaars krachten en elkaars waarden respecteren. Wij fuseren gemeenten. Gemeenschappen blijven bestaan en ontwikkelen zich langs maatschappelijke lijnen waar de gemeente geen of beperkt invloed op heeft.

Naar mijn mening spelen beide gemeenteraden een zeer positieve rol in het fusieproces door de vraagstukken te benoemen, met respect voor elkaar, maar ook met oprechte nieuwsgierigheid naar elkaar. De bijeenkomst waarin eerst het werelderfgoed werd besproken en daarna het bouwen in Purmerend was daar een mooi voorbeeld van.

Beide raden zullen binnenkort een definitief besluit nemen met inachtneming van de ingebrachte zienswijzen. Daarna gaat het ontwerp naar de provincie en vervolgens via Binnenlandse Zaken naar de Tweede en de Eerste Kamer. U weet dat wij uitgaan van 1 januari 2022 als startdatum van de nieuwe gemeente.

Bij deze gelegenheid wil ik collega Joyce van Beek bedanken voor haar inzet voor dit proces. Dat was soms moeilijk, maar zij heeft haar rug recht gehouden in de overtuiging dat een fusie het beste was voor beide gemeenten. Wij hebben daarin nauw samengewerkt. Ook in moeilijke tijden hebben wij altijd een weg gevonden om verder te kunnen. Veel dank daarvoor.

Niet voor het eerst is Purmerend een stad in verandering. Een stad die meer dan 750 jaar bestaat, meer dan 600 jaar stadsrechten heeft en in de vorige eeuw een groeikernstatus heeft gekend. Uitgegroeid tot een stad met meer dan 80.000 inwoners. Het samengaan met Beemster is weer een grote verandering. De veranderingen gaan ook verder door de noodzakelijke bouw binnen de afgesproken grenzen. Onze ambitie is rond 10.000 woningen de komende jaren. U kent de enorme behoefte aan woningen. Wie om zich heen kijkt, ziet dat de bouwmachines niet stil staan.

Daarmee verandert het aanzien van de stad. Het historisch centrum krijgt een kwaliteitsimpuls met de komst van de Hallen. De centrale as langs de Purmersteenweg en de Gedempte Where krijgt een hele nieuwe uitstraling met hoogte-accenten.

Langs het Noordhollandsch Kanaal en bij Kop West wordt gebouwd met stadse allure. Het aantal projecten in de hele stad is te groot om op te noemen. Deze ontwikkelingen geven vitaliteit aan de stad, bieden kansen, maar leiden tot tal van gevolgen die om antwoord vragen. Denk aan de inrichting van de openbare ruimte, het beheersen van het verkeer, de ontsluiting van het openbaar vervoer, maar ook de bijbehorende voorzieningen en de organisatie van de zorg.

Ik ben er optimistisch over dat dit gaat lukken, al zal dat soms gepaard gaan met fikse discussies. Onze geschiedenis laat zien dat wij deze veranderingen een plek kunnen geven. Bovendien zijn deze noodzakelijk om antwoord te kunnen vinden voor de vraagstukken van de toekomst. In onze ambtelijke organisatie is veel kennis aanwezig. Door de werkwijze die wij tegenwoordig hanteren, is er veel interactie met de inwoners van de stad. Samen komen wij verder.

Een belangrijke bijkomstigheid is, dat wij veel meer sollicitanten krijgen dan voorheen. En dat in deze tijd. Werken bij de gemeente Purmerend heeft een positieve klank gekregen. Door ruimte te bieden voor eigen verantwoordelijkheid. Door ruimte te bieden aan vindingrijkheid. Als gevolg hiervan is het aantal jonge medewerkers enorm toegenomen. Voor uw beeldvorming: 210 medewerkers jonger dan 35 jaar!

Ik wil u meenemen naar een ander thema. In ons land is er wel wat aan de hand. In deze ingewikkelde tijd lijken nuance en verbinding verloren te gaan. Om antwoorden te kunnen vinden in en met onze samenleving is moreel leiderschap nodig. Niet eenvoudig in een tijd met vele kansen voor sommigen maar ook met vele onzekerheden voor anderen. Ook niet eenvoudig in een tijd waarin belangrijke leiders het eigen gelijk veel belangrijker vinden dan het zoeken naar verbinding. Buiten onze landsgrenzen zijn duidelijke voorbeelden die ik niet eens hoef te noemen.

Aan de andere kant is het vraagstuk te belangrijk om daar alleen maar cynisch over te zijn. Bij de overheid, in het bedrijfsleven en in  het bankwezen is het noodzakelijk meer belangstelling te ontwikkelen voor het stellen van heldere morele doelen. Voor de geloofwaardigheid als leider is voorbeeldgedrag en interne steun van de eigen organisatie onontbeerlijk. De boodschap en het handelen moeten overeenkomen. Dat hebben ministers van Justitie met hun departement en staatssecretarissen met de belastingdienst moeten ervaren.

Het bijzondere is, dat moreel leiderschap helderheid en daadkracht vraagt in combinatie met een dienende opstelling. Bovendien vragen wij een open opstelling naar de samenleving die ook nog eens bestaat uit een samenstel van uiteenlopende belangen en emoties. Wij vragen dus veel, maar dat zal ook veel opleveren.

Moreel leiderschap is nodig in een tijd waarin verkruimeling van normen en waarden veel aandacht krijgt. Nodig om de verbinding te zoeken die mensen ook eigen is.

Hoewel het goed gaat met de economie in dit land is er al langere tijd het gevaar van de teloorgang van de publieke sector. Herman Tjeenk Willink heeft daar behartigenswaardige woorden over gesproken. Eerder heeft prof. Wim van Dinten dit al aangegeven. De overheid is geen bedrijf en de burger is geen klant maar een mens. Er wordt zelfs in de Troonrede gesproken over de noodzaak om terug te keren naar de menselijke maat. De huidige wijze van organiseren en werken is zeer hardnekkig met systemen en managementpraktijken die niet willen wijken. Zelfs zozeer dat de democratische rechtsorde in het gedrang kan komen en uit elkaar kan vallen. Meer eigen verantwoordelijkheid, meer maatschappelijke erkenning maar minder administratie en controle zijn nodig. Kijk wat er gebeurt in het onderwijs, in de zorg en bij de politie.

In Purmerend proberen wij al weer jaren hierin verandering te brengen. Wij weten hoe moeilijk dit is, maar ik ben positief over de vooruitgang die wij boeken. Stapje voor stapje, met vallen en opstaan.

Als ik naar onze stad kijk, zie ik alle maatschappelijke trends voorbij komen. Naast onredelijkheid, boosheid en verwarring vooral een groeiende betrokkenheid en onderlinge verbinding. Dat zie je bij de voorbereidingen op de viering van 75 jaar bevrijding, bij de vele evenementen, bij de talloze vrijwilligers en bij de resultaten van de omnibus enquête. Ik hoor het als ik de mensen spreek.

De stad staat er goed voor als ik kijk naar onze vitaliteit. Wij zitten voor op de golf van de energietransitie. Wij krijgen een fantastisch partnerschap met Beemster. Onze ambtelijke organisatie staat open voor de vraagstukken die spelen in de samenleving.

Naar mijn overtuiging kunnen wij met een goed gevoel het nieuwe jaar ingaan. Ik hoop dat u dat goede gevoel kunt delen.

Ik wens u en de uwen een voorspoedig en gezond 2020 toe.